"A SIMPLE PATH”, CUỐN SÁCH NỔI TIẾNG CỦA MẸ TÊRÊSA

Hoàng Quý đúc kết

Nhà xuất bản Ballantine Books tại Nữu Ước đã tung ra thị trường năm 1996 cuốn sách mà bao người từng chờ đợi viết về một nữ tu nổi tiếng nhất thế giới hiện nay: Mẹ Têrêsa Calcutta. Đã có cả hàng trăm cuốn sách viết về người nữ tu ưu tú này của nhân loại trên khắp thế giới, nhưng đây là cuốn sách viết có hệ thống nhất về đường lối tu đức và phương pháp hoạt động xã hội hữu hiệu của nhân vật lừng danh này. Cuốn sách mang tựa đề: ”A Simple Path” (Lối đường giản dị). Từ trước tới nay, chưa một cuốn sách nào Mẹ Têrêsa giữ bản quyền. Đây là lần đầu tiên Mẹ giữ bản quyền.

Nếu ”Chuyện một tâm hồn” của Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu và cuốn ”Bước Qua Ngưỡng Cửa Hy Vọng” của Giáo Chủ Gioan Phaolô II đã trở thành những cuốn sách lừng danh nhất thế giới, thì cuốn sách ”Lối Đường Giản Dị” của Mẹ Têrêsa Calcutta cũng sẽ đi vào lịch sử nhân loại như một tuyệt tác phẩm.

Franca Zambonini, ký giả nổi tiếng người Ý, sau bao cuộc phỏng vấn và khảo sát tận mắt những hoạt động xã hội của Mẹ Têrêsa, đã nhận định thật xuất sắc về Mẹ trong cuốn 'Teresa of Calcutta' như sau,

“Mọi người đều biết Agnes Bojaxhiu, một người Albani mảnh khảnh và nhân hậu mang tên Mẹ Têrêsa Calcutta, là một nữ tu nổi danh nhất thế giới. Vừa huyền bí lại vừa thực tiễn, vừa kinh bang tế thế lại vừa tu trì khổ hạnh. Mẹ đã trở thành một biểu tượng phổ cập của đức bác ái Kitô giáo và là nhà vô địch cứu giúp người nghèo khổ trên khắp thế giới. Những danh tiếng lẫy lừng này không đến với Me,ï nếu như Mẹ đã không phải trả giá bằng bao khổ đau chất chồng và sống đời hy sinh. Vào tuổi đời 18 tươi đẹp nhất, Mẹ đã bước chân vào dòng Nữ Loreto tại Ái Nhĩ Lan với hoài bão xác định phải trở thành nhà truyền giáo. Rồi được gửi tới Ấn Độ, Mẹ đã trải qua 20 năm trong bầu không khí êm đềm của một trường nữ tư thục. Tại đây Mẹ đã dậy môn địa dư và giáo lý cho các gia đình trưởng giả tại Entally, Calcutta.

Khi nghe thấu những tiếng kêu gào của những người nghèo khổ, Mẹ nhận ra tiếng Chúa Kitô kêu mời đi theo ”ơn kêu gọi trong một ơn gọi” (Vocation within a vocation). Và không một chút nghi ngại, Mẹ đã đáp lại tiếng gọi với đầy quảng đại như một dấu ấn cho suốt cuộc đời. Mẹ dời bỏ tu viện nơi đầy đủ các tiện nghi và được che chở, để khởi đầu phóng mình vào đời thi hành mục vụ lo cho những người nghèo khổ nhất trong những người nghèo khổ trên đường phố và trong những hang cùng ngõ hẻm khắp thế giới: săn sóc những người hấp hối, phong cùi, mang bệnh AIDS, những trẻ em bị bỏ rơi và cả những kẻ đang ngồi tù. ”Danh tiếng” chỉ đến với Mẹ sau hơn ba mươi năm thi hành nhiệm vụ tông đồ âm thầm với đầy bạc bẽo. Mẹ đã được nhìn nhận như một ”Vị Thánh Sống”, một ”cây viết chì” mà Thiên Chúa đang sử dụng để viết bản tình ca của Ngài cho những kẻ bị tước quyền sống và nghèo khổ trong thời đại chúng ta.”

Cuộc sống và hoạt động tông đồ của Mẹ Têrêsa được tác động nhiều nhất nhờ con đường thơ ấu của Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu và thái độ sống hiến thân đi tìm kiếm những người phong cùi cùng khổ nhất của Chân phước Đamiêng. Thánh Phanxicô thành Assisi cũng là Vị Thánh ảnh hưởng nhiều trên Mẹ Têrêsa.
Lucinda Vardey, người thu thập tài liệu viết thành cuốn sách ”Lối đường giản dị” này đã nhận định,

“Thánh Phanxicô đã cống hiến một cái nhìn tươi mát về đời sống Kitô giáo bằng cách sống như người hành khất, tin tưởng vào Chúa Quan phòng, và đi theo sát lời giáo huấn của Tin Mừng... Cuộc đời Mẹ cũng có nhiều điểm tương đồng với Thánh Phanxicô. Lối đường của Mẹ cũng phải đi ngang qua nghèo khó, đơn sơ và dính liền với các giáo huấn của Chúa Kitô... Mẹ đang rao giảng một thứ tình yêu và an bình phải đi vào hành động trong một thế giới còn thiếu thốn những nhà lãnh đạo nữ giới vững mạnh và từ một trong những thành phố rộng lớn nhất, nhưng lại nghèo khổ nhất và ô nhiễm nhất Á Châu.” (Mother Teresa, A Simple Path, p. xviii, Ballantine Books, New York, 1995).

Chính nhờ những tấm gương trong sáng này mà Mẹ đã khai mở Lối Đường Giản Dị cho chính Mẹ và Tu Hội Thừa Sai Bác Ái như một Linh Đạo thành công trong đại cuộc đồng cứu thế với Đức Kitô trong suốt hậu bán kỷ nguyên 20. Mẹ thực sự đã trở thành một Gioan Tiền Hô dọn đường cho Chúa Cứu Thế đi vào lòng đời khốn khổ nhất và đánh động tâm thức những người còn đứng ngoài công cuộc cứu thế này của Chúa Kitô.

Tác giả Eileen Egan đã ghi lại lời Mẹ tóm kết ơn gọi và sứ mệnh của Mẹ như sau trong cuốn sách nổi danh 'Such a Vision of the Street': ”Công việc duy nhất phải làm chính là nói lên hai chữ 'Xin Vâng'. Sứ điệp của tôi hoàn toàn trong sáng - Tôi phải từ bỏ tất cả mọi sự và đi theo Chúa Giêsu vào trong các hang cùng ngõ hẻm - để phục vụ Ngài nơi những người nghèo khổ nhất trong các người cùng khổ. Tôi biết đó chính là ý muốn của Ngài và tôi chỉ còn một công việc phải làm là bước đi theo Ngài. Tôi không nghi ngờ đây chính là công việc của Ngài. Tôi phải giã từ tu viện và làm việc với những người cùng khổ và sống giữa họ. Đây chính là một mệnh lệnh.”

Con đường Mẹ và Tu hội của Mẹ đã đi và đang đi thật giản dị, khác hẳn với những con đường tu đức trước đây xem ra có vẻ phức tạp và khó khăn. Con đường của Mẹ từ khởi điểm tới đích điểm trải qua sáu chặng đường, mà chặng đầu tiên chính là Thinh lặng, được diễn tả như sau:

Thành quả của THINH LẶNG là CẦU NGUYỆN
Thành quả của cầu nguyện là TIN TƯỞNG
Thành quả của tin tưởng là YÊU THƯƠNG
Thành quả của yêu thương là PHỤC VỤ
Thành quả của phục vụ là AN BÌNH

Nói một cách, ai muốn tìm thấy an bình và hạnh phúc cho đời mình, cũng cần bước theo Mẹ khởi đầu từ đi vào thinh lặng hồi tâm để cầu nguyện. Từ đó chúng ta sẽ thấy niềm tin của mình vươn dậy để đi vào yêu thương và phục vụ những người cùng khổ. Hoặc chúng ta sẽ khởi hành từ các công tác phục vụ những người bất hạnh để từ đó tìm tới thinh lặng, cầu nguyện, tin tưởng, yêu thương và đạt tới đích điểm là nguồn an bình trong Chúa Kitô và anh em đồng loại.

Lối đường giản dị trải qua sáu chặng vừa rồi được tóm kết lại trong công thức: TÌNH YÊU ĐI VÀO HÀNH ĐỘNG (Love in action). Được gọi là con đường, con đường ấy phải đi tới chứ không phải để dừng chân an nghỉ. Được gọi là tình yêu, tình yêu ấy phải đi vào hành động cụ thể chứ không thể dừng lại trên môi mép giả tạo. Thiên Chúa là Tình Yêu. Tình yêu ấy đã nhập thế, nhập thể để thực sự đi đến yêu thương mỗi con người chúng ta. Và đến lượt chúng ta, tình yêu của chúng ta dành cho Chúa và con người, cũng phải là tình yêu đi vào những hành động phục vụ cụ thể.

Và quả thực suốt gần 50 năm qua Mẹ và các Cộng sự viên của Mẹ đã trung tín đi theo lối đường giản dị này mà L. Vardey đã diễn tả thật chính xác như Mẹ đã ôm ấp ”một đức tin siêu đẳng và một tầm nhìn phi thường.” Mẹ đã từ biệt tu viện trong bầu không khí an bình và êm ấm để chấp nhận đi lang thang vào đời với hai bàn tay trắng và một trái tim hoàn toàn phó thác nơi Chúa Quan phòng. Mọi tiến triển trong nếp sống thánh thiện của Mẹ được chính Mẹ công nhận, ”đời mẹ tùy thuộc nơi Thiên Chúa và chính mẹ - nơi Ơn Thánh Chúa và ý chí của mẹ. Và bước đầu tiên tiến tới đó, chính là người ta phải biết muốn điều đó.”

Sống thánh thiện với Mẹ chính là biết sống quân bình giữa nếp sống tràn đầy cầu nguyện, suy niệm với cuộc sống thực tiễn của một tình yêu đi vào hành động. Mẹ và các cộng sự viên của Mẹ tận dụng mọi giây phút để cầu nguyện, đồng thời lúc nào cũng bận bịu với công việc săn sóc những người nghèo khổ và tật bệnh.

Rất nhiều tác giả đã viết về đường hướng tu đức và những hoạt động bác ái của Mẹ. Riêng Việt Ngữ, Hoàng Quý và Thanh Hiền đã trình bầy Mẹ qua hai cuốn sách ”Mẹ Têrêsa, Biểu tượng của tình thương”, tập 1 và 2. Và sau đó chúng tôi viết phỏng cuốn ”Lối đường giản dị,” ø cuốn sách đầu tiên mang tên Mẹ như là tác giả và được trình bầy một cách có hệ thống nhất về linh đạo của Mẹ. Chắc chắn cuốn sách này sẽ là cuốn sách ”để đời” của Mẹ và đáng được mọi người nghiền ngẫm, nhất là những ai nắm giữ vai trò lãnh đạo, cán bộ trong các tổ chức, các đoàn thể Thiên Chúa giáo.

Vì cuốn sách này Mẹ Têrêsa đứng tên bản quyền, do đó chúng tôi mới chỉ làm công tác dựa theo 'khung bài' của tác phẩm này và từ đó đúc kết tương đối có hệ thống các tư tưởng của Mẹ và của các cộng sự viên, nằm bàng bạc trong các tác phẩm viết về Mẹ của các tác giả. Và cuốn sách này chúng tôi đặt tên là CON ĐƯỜNG YÊU THƯƠNG, vì cả cuộc đời và hoạt động của Mẹ cũng như của các cộng sự viên bắt nguồn từ YÊU THƯƠNG, đi trong YÊU THƯƠNG và kết thúc bằng YÊU THƯƠNG. Con đường Mẹ đã đi chỉ là con đường mòn giản dị YÊU THƯƠNG.

Sau đây, chúng tôi xin trình bầy về chặng đường then chốt trong ”Lối đường giản dị” của Mẹ: CẦU NGUYỆN.

THÀNH QUẢ CỦA THINH LẶNG LÀ CẦU NGUYỆN

Cầu nguyện đã trở thành một yếu tố quyết liệt trong đường lối tu đức và mục vụ của Mẹ Hầu như cuốn sách nào viết về Mẹ của các tác giả đều đề cập tới cầu nguyện như một bí quyết, một giáo huấn chính yếu của Mẹ. Ngày kia, một ký giả hỏi Mẹ, ”Thưa Mẹ Têrêsa , Mẹ yêu thương những người mà bao người coi họ như những đồ hoang phế của nhân loại. Đâu là bí quyết yêu thương của Mẹ?” Mẹ trả lời: ”Bí quyết của tôi thật giản dị: Tôi cầu nguyện.” (Eileen Egan, Prayertimes with M., Doubleday, 1989, tr.1)

Mở đầu cho cuốn sách nổi tiếng này, Mẹ mời gọi mọi người hãy tìm đến thinh lặng và suy niệm, nhất là những ai đang sống giữa môi trường thành thị ồn ào, uế tạp, trong một nếp sống xoay vần quá mau lẹ. Càng bận rộn, càng ồn ào, con người càng cần tìm đến thanh lặng và chiêm niệm: ”Mẹ cảm thấy thinh lặng và chiêm niệm trở thành cần thiết hơn nơi các thành thị của thế giới” (A Simple Path, Ballantine Books New York, 1995, tr.7). Chính vì thế, thay vì thiết lập nhà dòng cho các nữ tu chiêm niệm (đi theo ơn gọi cầu nguyện thật nhiều mỗi ngày) tại dẫy Himalayas thanh vắng, Mẹ đã thiết lập nhà này ngay tại thành phố ồn ào nhất thế giới: thành phố New York.

Lối đường tu đức của Mẹ thật giản dị và Mẹ cũng trình bầy thật giản đơn. Cầu nguyện trở thành lương thực và sức mạnh chính yếu cho Mẹ cũng như cho các cộng sự viên, ”Mẹ luôn luôn bắt đầu cầu nguyện trong thanh lặng, vì chính nơi thanh vắng của con tim, Thiên Chúa đến nói chuyện. Thiên Chúa là người bạn lòng của thanh lặng - chúng ta cần lắng nghe Ngài, vì điều đáng kể không phải là những gì chúng ta nói, nhưng là những điều Chúa nói với chúng ta và qua chúng ta. Cầu nguyện nuôi dưỡng tâm hồn - như máu nuôi dưỡng thể xác, cầu nguyện nuôi dưỡng tâm hồn - và đem các con đến gần Chúa hơn. Cầu nguyện còn thanh tẩy và làm tinh tuyền trái tim các con. Trái tim trong sạch có thể nhìn ra Chúa, có thể nói chuyện với Ngài và có thể nhận diện ra tình yêu Ngài nơi những người khác” (Id. tr. 7).

Muốn đi tìm Chúa và tìm ra những câu giải đáp cho những chuyện nan giải và đau thương, người ta có thể tìm ra Ngài ở bất cứ nơi đâu và bất cứ lúc nào, bằng bắt đầu cầu nguyện. Không phải chỉ đến thánh đường hoặc nguyện đường người ta mới có thể cầu nguyện. Cầu nguyện ngay tại nơi mình đang làm việc, nơi mình nghỉ ngơi, nơi mình lo nghĩ. Cầu nguyện không gì khác hơn là kể cho Chúa nghe mọi chuyện xẩy đến với mình như một người con thơ nói chuyện với cha mình. Và như vậy, ”Chúng ta phải đặt tất cả tín thác nơi Ngài, yêu mến Ngài, tin tưởng nơi Ngài và làm việc cho Ngài. Và nếu cầu nguyện, chúng ta sẽ nhận được những câu giải đáp cần thiết.” (Id. tr.8).

Trong cuốn sách này, không những chỉ bao gồm các tư tưởng tu đức của Mẹ, nhưng còn thu thập cả những tư tưởng của các cộng sự viên thân thiết của Mẹ. Nữ tu Dolores nhận thức chân thực mình chẳng thể làm việc xã hội được, ngay một nửa giờ thôi, nếu không có cầu nguyện. Chính nhờ cầu nguyện, chị đã tìm được sức mạnh nơi Chúa, ”Mỗi sáng thức dậy, các nữ tu nhận thấy đôi khi công việc thật khó khăn để có thể vượt qua thì cầu nguyện đã đem đến cho các nữ tu sức mạnh - cầu nguyện duy trì, nâng đỡ và đưa đến niềm vui phải hoàn thành những gì chúng tôi cần làm. Chúng tôi bắt đầu một ngày bằng cầu nguyện, bằng Thánh lễ và chúng tôi kết thúc một ngày bằng giờ Chầu Thánh Thể trước Chúa Giêsu. Chúng tôi liên tục cần đến cầu nguyện và ơn Chúa, nếu không, chúng tôi chẳng thể sống được” (Id. 8).

Trong những hoạt động xã hội giúp các người nghèo khổ thật đa dạng, bận rộn và mệt nhọc, chắc chắn sức con người làm việc thiện nguyện không thể kéo dài được lâu. Sức mạnh giúp các nữ tu bền bỉ suốt hơn 60 năm trời, chính nhờ cầu nguyện. Nhờ cầu nguyện, sơ Charmaine Jose đã xả thân cho các công tác xã hội như những hiến thân ”hoàn toàn làm việc cho Chúa và chúng tôi hạnh phúc được hoạt động như thế” (Id tr. 9).

Các nữ tu Thừa Sai Bác Ái phát biểu về cầu nguyện không như một mớ lý thuyết trừu tượng, thuộc lòng, nhưng bằng cảm nghiệm sống và xác tín thực sự theo gương Mẹ. Nữ tu Kateri, Bề Trên một nhà tại Bronx, New York diễn tả cầu nguyện thật cụ thể và cũng thật thâm sâu, ”Điều quan yếu nhất mà mỗi người có thể làm chính là cầu nguyện, vì chúng ta đã được Thiên Chúa tạo dựng và trái tim chúng ta bất ổn cho tới khi nghỉ an trong Chúa. Chính nhờ cầu nguyện, chúng ta đi vào giao tiếp với Chúa... Tôi thường chia sẻ điều này với các phạm nhân trong tù. Tôi trình bầy cho họ một thí dụ: Nếu ông lên đường du hành, điều gì cần thiết với ông? Và một người trả lời, 'Sơ cần một chiếc xe và xăng nhớt'. Xăng nhớt chính là cầu nguyện, chiếc xe là đời sống, chuyến du hành nhắm tới thiên đàng. Ông đã phải có bản đồ và biết nơi nào mình muốn đi tới chứ! Điều tôi thực sự muốn nói là xăng nhớt của cuộc đời chúng ta chính là cầu nguyện. Nếu thiếu sót, chúng ta không thể đạt tới đích điểm và chúng ta cũng chẳng thể đạt tới viên mãn con người chúng ta được.” (Id tr.9)

CẦU NGUYỆN CHÍNH LÀ TIẾP XÚC VỚI CHÚA

“Cầu nguyện là niềm vui
cầu nguyện là yêu thương
cầu nguyện là an bình.
Các con không thể cắt nghĩa được cầu nguyện
các con phải cảm nghiệm cầu nguyện.
Đó không phải là điều không thể làm được.
Chúa ban điều ấy cho những ai kêu xin.
'Hãy xin, các con sẽ được.'
Người cha biết phải cho con cái những gì
- và Cha trên trời của chúng ta còn biết nhiều hơn thế nữa.”
(Words to Love by M., Ave Maria Press, Notre Dame, Indiana, 1983, tr.39).

Cách thức cầu nguyện của Mẹ thật giản dị: cầu nguyện chính là một lần giao tiếp, một lời chuyện vãn với Chúa như một em bé nói chuyện với cha mình. Và như vậy cầu nguyện là những gì Mẹ vừa nói với chúng ta ở câu trên. Hãy đi vào thực hành, vào cảm nghiệm cầu nguyện, lúc đó chúng ta mới thấu hiểu được thế nào là cầu nguyện. Và Mẹ hướng dẫn chúng ta tiếp,

“Hãy bắt đầu và kết thúc một ngày bằng cầu nguyện. Hãy đến với Chúa như một em bé. Nếu các con cảm thấy khó cầu nguyện, các con có thể thưa với Chúa, 'Xin Thánh Thần hãy đến, hướng dẫn con, chở che con, khai quang trí khôn con để con có thể cầu nguyện.' Hoặc nếu muốn cầu nguyện với Mẹ Maria, các con có thể thân thưa, 'Mẹ Maria ơi, Mẹ là mẹ Thiên Chúa, bây giờ xin Mẹ hãy là mẹ con và giúp con cầu nguyện.'

Khi cầu nguyện, các con hãy cám ơn Chúa về tất cả những quà tặng Ngài ban, vì tất cả đều là sở hữu của Ngài và phát xuất từ Ngài. Linh hồn các con là quà tặng của Thiên Chúa. Nếu các con tín thác nơi Chúa và khi ấy sức mạnh của cầu nguyện sẽ thắng lướt mọi cảm xúc nghi nan, lo sợ và cô độc mà hiện nay bao người đang chìm ngập.” (A simple Path, tr. 13).

Đi xa hơn nữa, để cảm nghiệm được niềm vui, yêu thương và an bình trong tâm hồn, mẹ đề nghị chúng ta hãy thử nghiệm cầu nguyện bằng Xưng tội để nói với Chúa lời 'Con xin lỗi Chúa'. Qua Bí tích Cáo Giải, Chúa đổ tràn đầy yêu thương và an vui cho những người con biết trở về và xin lỗi Ngài.

Mẹ còn đề nghị chúng ta tập thói quen hàng đêm trước khi đi ngủ hãy dành ra đôi ba phút để “Kiểm Thảo Lương Tâm” hay "Kiểm Điểm Đời Sống". ”Bất cứ khi nào các con bối rối hoặc bất cứ các con sai phạm một điều gì, các con cần sửa chữa điều đó.” (Id, tr. 14). Chúng ta hãy biết xin lỗi Chúa. Hành vi đó quan trọng vì đó là một lần hối hận, một cử chỉ yêu thương. ”Lạy Chúa, con hối tiếc vì đã xúc phạm đến Chúa một lần nữa và con hứa với Chúa con sẽ cố gắng không tái phạm.”
Cầu nguyện còn là một lần chuyển hoán tâm hồn ”Các con hãy thay đổi trái tim các con... Nếu không chuyển đổi trái tim, các con sẽ không được hoán cải. Và làm thế nào chúng ta thay đổi được chính mình? - Bằng cầu nguyện” (Words to Love, tr. 38).

Cầu nguyện còn là một lần mở cửa con tim về cao cả để tiếp nhận Chúa và giữ lấy Chúa như một quà tặng cho chính mình. Từ đó chúng ta có thể mở rộng con tim đón tiếp người khác cũng như tha thứ cho những gì người khác xúc phạm đến chúng ta.