Phần IV: THÀNH QUẢ CỦA YÊU THƯƠNG LÀ PHỤC VỤ

Hoàng Quý đúc kết

Tình yêu và hoạt động bác ái của Mẹ Têrêsa bắt nguồn và rập theo khuôn mẫu Đức Kitô. "Ngài đã yêu những người thuộc về mình và Ngài yêu cho đến cùng." Thiên Chúa đi vào trần thế mặc lấy thân xác con người suốt 33 năm, chính vì Ngài yêu thương và cứu độ con người. Tình yêu thương của Ngài khởi hành từ Bêlem vào một đêm trời băng giá. Ngài đến giữa lòng đời thống khổ trong khung cảnh nghèo hèn của máng cỏ. Thiên Chúa làm người và cứu thế không sinh ra trong khung cảnh sang trọng huy hoàng, nhưng trong cảnh đời hẩm hiu và vất vưởng như thế đó.

Sinh ra chưa được bao ngày lại đã tất bật lên đường tị nạn nơi đất khách quê người, khi cả một triều vua xông xáo đi tìm giết các hài nhi. Từ Ai Cập trở về, Ngài sinh sống ba mươi năm ẩn dật tại Nagiarét, một ngôi làng quê hẻo lánh, nghèo nàn. Và khi tới thời điểm đi vào lòng đời rao giảng Tin Mừng, Ngài bôn ba, dong duổi khắp nơi chữa lành các tật bệnh, ủi an những người cô thế, thăm nom những ai bị đời bỏ rơi. Và sau ba năm dầy công thi ân cho con người, Ngài bị giới cầm quyền vu khống, bắt bớ, đánh đập và giết chết trên thập giá.

Và tình yêu của Ngài đối với con người còn đi xa hơn thế nữa. Trước khi bước vào cuộc tử nạn, để vĩnh viễn hiện diện với con người và trở thành Bánh Đời Sống cho từng người, Ngài đã thiết lập Bí Tích Thánh Thể. Và Ngài tiếp nhận cái chết không phải bình thường như đa số con người, Ngài nhận lấy cái chết trên thập giá nơi ngọn đồi Calvê để có thể bao quát nhân loại. Ngài giang tay ra từ nơi cao quang đó để như muốn ôm lấy trọn vẹn cả nhân loại. Ngài đã yêu con người tới phanh thây nghiệt ngã nơi cây thập giá. Không còn tình yêu nào cao quý và hùng dũng hơn cái chết yêu thương của Ngài cứu độ nhân loại.

Bài học yêu thương của Ngài vĩ đại và thâm sâu như thế đấy. Nhờ đức tin, chúng ta đã tìm thấy vòng tay yêu thương của Ngài. Và giờ đây không còn phải là thời điểm chúng ta nằm gan lì ở đây để hưởng thụ tình yêu thương của Ngài dành cho chúng ta, cũng chẳng phải chúng ta xin thiết kế ba ngôi nhà trên đỉnh Núi Biến Hình như ba môn đệ khi xưa, thành ba pháo đài tạo yên ổn cho cuộc đời tín hữu của mình, nhưng phải theo gương Ngài xuống núi, đi vào lòng đời, bôn ba khắp nơi thể hiện tình yêu của Ngài thành hành động yêu thương. Mẹ Têrêsa đã là một môn đệ thân yêu của Ngài giữa thời đại chúng ta hôm nay để nhắc nhở cho chúng ta, những người tin theo Đức Kitô, chúng ta cũng phải cùng với Chúa Kitô đi vào đời thực thi bác ái, sống đời yêu thương. Hơn ai hết. Mẹ Têrêsa đã diễn tả thật vắn gọn và chính xác tình yêu Kitô giáo là một TÌNH YÊU ĐI VÀO HÀNH ĐỘNG (love in action). Nếu không hành xử yêu thương như thế, chúng ta chỉ là những hạng người nói dối.


Phục vụ Chúa Kitô trong người nghèo khổ

Đi theo đường lối Tin Mừng của Đức Kitô, Mẹ Têrêsa tận hiến trọn vẹn cuộc sống phục vụ người nghèo khổ, "Chúng tôi, các Nhà Thừa Sai Bác Ái khấn giữ lời tuyên khấn đặc biệt với Thiên Chúa đi vào tự do phục vụ những người cùng khổ nhất trong những người nghèo khổ, với tất cả tâm hồn. Chúng tôi không có lợi tức, chẳng có kinh phí nào của Giáo hội, cũng chẳng hưởng lương và tiền tài trợ của chính phủ. Chúng tôi chẳng hưởng được một khoản nào cả. Tuy nhiên, chúng tôi lại phải giao tiếp với hàng ngàn, hàng ngàn và hàng ngàn người và chúng tôi đã chẳng bao giờ dám nói với họ, 'Rất tiếc, chúng tôi cạn hết đồ cung cấp rồi'" (LJ, tr. 114).

Một ông chủ biên báo chí hỏi Mẹ về một số dòng tu không còn trung thành với tinh thần thuở ban đầu của ngày thành lập, vậy dòng Thừa Sai Bác Ái có thể trung thành với mục tiêu lúc ban đầu không? Đây là cơ hội để Mẹ xác nhận, "Lời khấn hứa thứ tư chúng tôi cam kết tự do phục vụ những người khốn khổ nhất trong những người nghèo hèn. Và đây hẳn là điều gìn giữ chúng tôi khỏi hiểm nguy ông vừa nhắc tới. Sứ mệnh của chúng tôi quá rõ ràng và chẳng gây ra một lầm hiểu nào. Những người nghèo khổ họ biết họ là ai và họ ở đâu. Họ là nguyên do cho dòng tu và các hoạt động của chúng tôi. Trong Chúa Kitô, họ là lý do tại sao chúng tôi tồn tại... Chúng tôi được sinh cho họ và cống hiến chính chúng tôi cho họ." (LJ, tr. 131).

Được hỏi về Mẹ có cố công trình bầy một sứ điệp tôn giáo nào qua các hoạt động của Mẹ không? Mẹ thản nhiên đáp lại, "Tình yêu không có một sứ điệp nào khác hơn là chính sứ điệp riêng của mình. Hàng ngày chúng tôi cố công thể hiện tình yêu Chúa Kitô bằng cách thức có thể đụng chạm tới trong mỗi công việc làm của chúng tôi. Nếu chúng tôi có rao giảng, việc rao giảng đó được thực hiện qua các hành động, chứ không phải bằng lời nói. Đó là chứng từ của chúng tôi cho Tin Mừng" (LJ, tr. 132).

Và Mẹ Têrêsa tiếp tục trình bầy cho chúng ta lý do tại sao Mẹ và các cộng sự viên của Mẹ miệt mài phục vụ những người khốn khổ nhất xã hội loài người. Và sau đó Mẹ kêu gọi mọi người, bằng điều kiện của mình, hãy tiếp tay vào đại cuộc cứu nhân độ thế này, "Những người bị giam nhốt trong nhà, những kẻ bất đắc dĩ, những ai không được yêu thương, những hạng say sưa be bét, những người tật bệnh hấp hối, những kẻ bị đời bỏ rơi, những ai đơn độc, những kẻ bị ném ra ngoài lề xã hội và không được ngó ngàng tới, những bệnh nhân phong cùi - tất cả những người đó đều là gánh nặng cho xã hội loài người - họ đã mất tất cả hy vọng và niềm tin vào cuộc sống - họ đã quên mất phải cười như thế nào - họ đã đánh mất cảm xúc của bàn tay ấm áp tình yêu và tình bạn - họ van nài chúng ta tiếp cứu họ. Nếu chúng ta quay lưng lại với họ, chính là chúng ta quay lưng lại với Chúa Kitô, và tới ngày bước sang thế giới bên kia, Ngài sẽ thẩm vấn chúng ta đã nhận ra Ngài trong họ không và chúng ta đã giúp đỡ họ được những gì?

Chính vì thế, mẹ mời gọi mỗi người trong các con - giầu hay nghèo, già hay trẻ - hãy giơ tay ra phục vụ Chúa Kitô trong những người nghèo khổ của Ngài và hãy đem trái tim chúng ta đi vào yêu thương Ngài nơi họ. Họ có thể ở xa hoặc ở gần, họ có thể nghèo khổ vật chất hoặc tinh thần, họ có thể đói khát tình yêu hay tình bạn, họ có thể không hay biết kho tàng yêu thương sung mãn của Thiên Chúa dành cho họ, họ vô gia cư vì mong muốn một ngôi nhà được thiết kế bằng yêu thương trong trái tim các con, và vì tình yêu khởi hành từ gia đình, nên có thể Chúa Giêsu đang đói khát, đang trần trụi, đang ốm yếu hoặc đang vô gia cư trong gia đình các con, nơi những người lân cận các con, nơi quê hương các con hay trong thế giới các con đang sống" (Life in the Spirit).

Bàn về công việc phục vụ thế nào cho hữu hiệu hơn, ông chủ biên báo chí kể trên còn đề nghị Mẹ nên dành các săn sóc cho những trường hợp bệnh nhân có triển vọng sống sót hơn là những trường hợp tuyệt vọng. Mẹ trả lời thế nào về đề nghị này? "Chúng tôi cố công giúp đỡ tất cả những ai cần tới săn sóc, nhưng chúng tôi vẫn dành ưu tiên cho những ai cần thiết giúp đỡ hơn. Chúng tôi không quay lưng lại bất cứ một ai. Không ai bị gạt ra bên lề ý muốn phục vụ của chúng tôi. Trong mỗi khổ đau của những người anh em, chúng tôi như nhìn thấy Chúa Kitô đang khổ đau nơi họ. Cả ngay khi chúng tôi phải giới hạn những săn sóc cho một số người, vì nhu cầu cần thiết hoặc vì phương tiện hạn chế, chúng tôi vẫn nuôi niềm ao ước mở rộng bác ái đến mọi người" (LJ, tr. 122).

Trả lời cho câu hỏi của ông về thái độ các nữ tu có kinh tởm trong những trường hợp khốn khổ cùng kiệt không? Mẹ Têrêsa thản nhiên trình bầy cho ông là các nữ tu đã được đào tạo thế nào khi đi làm những công tác xã hội này, "Phải, công việc chính yếu của chúng tôi là săn sóc những người hấp hối, những ai già cả túng quẫn, những trẻ em mồ côi và cả những anh em phong cùi. Chúng tôi không phủ nhận việc làm của chúng tôi thật cực nhọc trong nhiều trường hợp. Chúng tôi không luôn luôn đảm trách công việc trong những điều kiện thuận thảo. Nhưng chắc chắn một điều, chúng tôi làm việc hiệu quả nơi những người nghèo khổ hơn là với những người giầu sang. Đó là công việc sở trường của chúng tôi. Trong thời gian nhà tập kéo dài hai năm, chúng tôi cống hiến nửa ngày đi làm việc giữa những người nghèo khổ. Các đệ tử hoạt động dưới quyền giám sát của các nữ tu già cả hơn. Rồi trước khi khấn trọn đời, chúng tôi còn dành ra một vài năm phục vụ người nghèo khổ. Công việc của chúng tôi trở thành như thói quen, do đó công việc trở thành dễ dàng hơn, tự động hơn, tự nhiên hơn, tuy nhiên không phải như máy móc" (LJ, tr. 123).

Và sau cùng trả lời cho câu hỏi các nữ tu hoạt động theo một ý nghĩa nào, Mẹ Têrêsa không ngần ngại bộc lộ, "Công việc phục vụ của chúng tôi không chỉ giới hạn vào những thuyên giảm những khổ đau vật chất. Chúng tôi muốn cống hiến tất cả những gì thiết cần để làm thế nào những người nghèo khổ nhất trong những người khốn khổ không cảm thấy mình bị bỏ rơi và nhận ra còn có những người săn sóc cho họ. Chúng tôi muốn làm việc theo một trình độ cao cả hơn: 'Chính Chúa Giêsu một lần nữa đang đi giữa chúng tôi để đem lại thiện hảo cho công việc phục vụ con người'" (LJ, tr. 124).


Nhìn ra Chúa Giêsu đang cải dạng nơi những người nghèo khổ

Đâu là bí quyết để Mẹ Têrêsa và các cộng sự viên của Mẹ có thể phục vụ những người khốn cùng một cách tận tâm và cao thượng như thế, Mẹ Têrêsa là người trả lời chính xác, thâm sâu và cụ thể nhất, "Dĩ nhiên điều đó không dễ dàng nếu thiếu đời sống nội tâm cầu nguyện và tinh thần hy sinh. Điều đó cũng không dễ dàng nếu như chúng ta không nhìn thấy nơi những người nghèo khổ một Chúa Kitô vẫn tiếp tục chịu sầu đau trong cuộc tử nạn. Đó là lý do tại sao chúng ta không thể cống hiến cho họ bất cứ cái gì, ngoài ra bằng chính chứng cứ tình yêu của chúng ta, nhìn ra chính Chúa Giêsu trong mỗi con người họ, dầu họ xem ra kinh tởm thế nào đi nữa" (LJ, tr. 117-118).

Trả lời cho câu hỏi của nhà báo ở trên, "Mẹ có cảm thấy dễ dàng đeo đuổi công việc đang làm không?" Mẹ đáp lại thật thâm sâu và thuyết phục, "Chúng tôi được chỉ dậy ngay từ lúc đầu phải khám phá ra Chúa Kitô dưới vẻ ngụy trang khốn khổ của những người nghèo khó, những ai tật bệnh, những kẻ bị ném vất ra ngoài lề xã hội. Đối với chúng tôi, chính Chúa Giêsu hiện diện qua từng cải dạng này: người hấp hối, kẻ bại liệt, người phong cùi, kẻ tàn phế, trẻ mồ côi. Chính niềm tin đã tạo nên việc làm cho chúng tôi trở thành dễ dàng hơn hoặc ít ra có thể chịu đựng nổi. Những việc làm này đòi hỏi cả việc chuẩn bị đặc biệt lẫn ơn gọi đặc biệt. Nếu không có đức tin, việc làm của chúng tôi trở thành một chướng ngại vật cho đời sống tu trì, vì chúng tôi thường phải bước ngang qua các phỉ báng, các ranh mãnh và cả vô thần nữa ở khắp nơi" (LJ, tr. 119-120).

Sống được thái độ nhìn ra Chúa Kitô cải dạng nơi những người khốn khổ không phải là một chuyện dễ dàng. Đây là một công cuộc phải học hỏi, rèn luyện và xác tín. Mẹ Têrêsa hướng dẫn chúng ta như sau, "Để phục vụ những người nghèo khổ, chúng ta phải yêu thương họ. Để có thể yêu thương họ, trước tiên chúng ta phải hiểu biết họ. Và hiểu biết họ có nghĩa là chúng ta phải hiểu biết Chúa. Như vậy chúng ta phải sống với họ. Và sống với họ có nghĩa là sống với Chúa. Sau cùng, chúng ta phải cho đi trái tim chúng ta để yêu thương họ, đôi tay chúng ta để phục vụ họ. Và như vậy có nghĩa là chúng ta yêu mến Chúa và phục vụ Ngài.

Nhưng mọi chuyện đều phải khởi động từ cầu nguyện. Nếu không cầu xin Chúa cho mình yêu thương, chúng ta chẳng thể nắm vắt được tình yêu và càng không thể ban phát yêu thương cho người khác. Chúng ta phải xác tín rằng phục vụ người nghèo khổ chính là phục vụ Thiên Chúa. Thiên Chúa chính là tình yêu thương. Ngài thương yêu các con và mẹ. Nếu chúng ta yêu thương người khác như Ngài yêu thương chúng ta, điều đó trở thành hiển nhiên rằng Chúa Kitô đang hiện diện nơi những người nghèo khổ và Ngài cô độc (MTC, tr. 221).

Làm sao chúng ta có thể quay lưng khỏi Chúa Giêsu? Mỗi người là một Chúa Giêsu, chỉ có Ngài cải dạng trong những cảnh bần cùng khốn khổ. Đôi khi chúng ta gặp Chúa Giêsu bị liệng ra ngoài và phủ đầy rác rưởi nơi cống rãnh. Đôi khi chúng ta thấy Chúa Giêsu bị nhồi nhét trong ống mương hoặc rên rỉ vì đớn đau hoặc thối tha vì ung nhọt - hoặc cả đến la hét vì nhức nhối gẫy lưng. Những cải dạng sầu khổ nhất càng kêu gọi tình yêu nơi chúng ta nhiều hơn nữa" (SN, tr. 163).

Không ai diễn giảng Tin Mừng sống động, thực tiễn và cụ thể hơn Mẹ Têrêsa. Chính vì thế Mẹ đã là một người sống gần gũi Tin Mừng và thể hiện Tin Mừng thành đạt nhất, "Công việc của chúng ta mời gọi chính chúng ta phải nhìn ra Chúa Giêsu trong mỗi con người. Ngài đã nói với chúng ta Ngài ở trong người đói khổ. Ngài là một người trần trụi. Ngài là một kẻ khát khao. Ngài là hạng người không mái nhà che thân. Ngài là một người đang trong cơn sầu khổ. Tất cả những người ấy là kho tàng của chúng ta đó. 'Họ chính là Chúa Giêsu. Mỗi người trong họ là chính Chúa Giêsu cải dạng trong khốn khổ.' Những tư tưởng vừa rồi réo gọi trong tâm não mẹ. Chúa Giêsu, phủ đầy rác rưởi trong cống rãnh, Chúa Giêsu bị dòi bọ tấn công, Ngài đang gào thét để được cứu vớt" (SV, tr. 57).